Kişisel Verilerin Silinmesi, Yok Edilmesi, İmha Edilmesi

Kişisel Verilerin Silinmesi, Yok Edilmesi, İmha Edilmesi

Kişisel Verilerin Silinmesi, Yok Edilmesi, Anonim Hale Getirilmesi, İmha Edilmesi

Kişisel Verilerin Silinmesi, Yok Edilmesi, Anonim Hale Getirilmesi, İmha Edilmesi

6698 Sayılı KVKK’nın Kişisel verilerin silinmesi, yok edilmesi veya anonim hâle getirilmesi başlık 7.maddesinde: “(1)Bu Kanun ve ilgili diğer kanun hükümlerine uygun olarak işlenmiş olmasına rağmen, işlenmesini gerektiren sebeplerin ortadan kalkması hâlinde kişisel veriler resen veya ilgili kişinin talebi üzerine veri sorumlusu tarafından silinir, yok edilir veya anonim hâle getirilir.

(2) Kişisel verilerin silinmesi, yok edilmesi veya anonim hâle getirilmesine ilişkin diğer kanunlarda yer alan hükümler saklıdır.

(3) Kişisel verilerin silinmesine, yok edilmesine veya anonim hâle getirilmesine ilişkin usul ve esaslar yönetmelikle düzenlenir.” denilerek işlenen kişisel verilerin işlenme amacının ortadan kalması halinde sistemden nasıl çıkarılacağı düzenlenmiştir. Bu doğrultuda kişisel verilerin silinmesi, yok edilmesi veya anonim hale getirilmesindeki usul ve esaslar 30224 sayılı Kişisel Verileirn silinmesi, Yok Edilmesi Veya Anonim Hale Getirilmesi Yönetmeliği ile düzenlenmiştir. Buna göre şirketiniz bünyesinde işlemiş olduğunuz bir verinin artık işleme amacının ortadan kalkması veya artık veri tabanında saklanmasında hukuki yarar ve menfaatinizin bulmadığı hallerde bu verilerin usul ve yasaya uygun olarak nasıl sistem dışına çıkaracağınızı tespit edebilmek için ilk önce kanun ve yönetmelikte belirtilen kavram tanımların doğru tespit edilmesi gerekir.

İlgili yönetmeliğin tanımlar başlıklı 4.maddesine göre;

a) Alıcı grubu: Veri sorumlusu tarafından kişisel verilerin aktarıldığı gerçek veya tüzel kişi kategorisini,

b) İlgili kullanıcı: Verilerin teknik olarak depolanması, korunması ve yedeklenmesinden sorumlu olan kişi ya da birim hariç olmak üzere veri sorumlusu organizasyonu içerisinde veya veri sorumlusundan aldığı yetki ve talimat doğrultusunda kişisel verileri işleyen kişileri,

c) İmha: Kişisel verilerin silinmesi, yok edilmesi veya anonim hale getirilmesini,

ç) Kanun: 24/3/2016 tarihli ve 6698 Sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanununu,

d) Kayıt ortamı: Tamamen veya kısmen otomatik olan ya da herhangi bir veri kayıt sisteminin parçası olmak kaydıyla otomatik olmayan yollarla işlenen kişisel verilerin bulunduğu her türlü ortamı,

e) Kişisel veri işleme envanteri: Veri sorumlularının iş süreçlerine bağlı olarak gerçekleştirmekte oldukları kişisel verileri işleme faaliyetlerini; kişisel verileri işleme amaçları, veri kategorisi, aktarılan alıcı grubu ve veri konusu kişi grubuyla ilişkilendirerek oluşturdukları ve kişisel verilerin işlendikleri amaçlar için gerekli olan azami süreyi, yabancı ülkelere aktarımı öngörülen kişisel verileri ve veri güvenliğine ilişkin alınan tedbirleri açıklayarak detaylandırdıkları envanteri,

f) Kişisel veri saklama ve imha politikası: Veri sorumlularının, kişisel verilerin işlendikleri amaç için gerekli olan azami süreyi belirleme işlemi ile silme, yok etme ve anonim hale getirme işlemi için dayanak yaptıkları politikayı,

g) Kurul: Kişisel Verileri Koruma Kurulunu,

ğ) Periyodik imha: Kanunda yer alan kişisel verilerin işlenme şartlarının tamamının ortadan kalkması durumunda kişisel verileri saklama ve imha politikasında belirtilen ve tekrar eden aralıklarla resen gerçekleştirilecek silme, yok etme veya anonim hale getirme işlemini,

h) Sicil: Kişisel Verileri Koruma Kurumu Başkanlığı tarafından tutulan veri sorumluları sicilini,

ı) Veri kayıt sistemi: Kişisel verilerin belirli kriterlere göre yapılandırılarak işlendiği kayıt sistemini,

i) Veri sorumlusu: Kişisel verilerin işleme amaçlarını ve vasıtalarını belirleyen, veri kayıt sisteminin kurulmasından ve yönetilmesinden sorumlu olan gerçek veya tüzel kişiyi tanımlamaktadır.

KİŞİSEL VERİ SAKLAMA VE İMHA POLİTİKASI

Kişisel verilerin silinmesi ve yok edilmesi, kişisel veri saklama ve imha politikasında belirtilen esaslara uygun olarak yapılması gerekir.Bu sebeple veri sorumlularınca öncelikle şirket bünyelerinde işledikleri kişisel verilerin niteliği ve kapsamı doğrultusunda bu verileri hangi şartlar altında ve nerede saklanacağı ve hangi yöntem/yöntemler kullanılarak imha edileceği hususlarında bir veri saklama ve imha politikası hazırlamaları kanuni bir zorunluluktur.Bu politikaların usulüne uygun olarak kanunda öngörülen esaslar doğrultusunda hazırlanması şirketinizin ileride muhatap olacağı uyuşmazlıkların çözümünde önemli bir rol alacaktır.

Kişisel Veri Saklama Ve İmha Politikasında Neler Olması Gerekir

Kişisel veri saklama ve imha politikasında yönetmelik hükümleri gereğince asgari olarak aşağıda belirtilen bilgileri içermesi gerekmektedir.Bunlar;

a) Kişisel veri saklama ve imha politikasının hazırlanma amacına,

b) Kişisel veri saklama ve imha politikası ile düzenlenen kayıt ortamlarına,

c) Kişisel veri saklama ve imha politikasında yer verilen hukuki ve teknik terimlerin tanımlarına,

ç) Kişisel verilerin saklanmasını ve imhasını gerektiren hukuki, teknik ya da diğer sebeplere ilişkin açıklamaya,

d) Kişisel verilerin güvenli bir şekilde saklanması ile hukuka aykırı olarak işlenmesi ve erişilmesinin önlenmesi için alınmış teknik ve idari tedbirlere,

e) Kişisel verilerin hukuka uygun olarak imha edilmesi için alınmış teknik ve idari tedbirlere,

f) Kişisel verileri saklama ve imha süreçlerinde yer alanların unvanlarına, birimlerine ve görev tanımlarına,

g) Saklama ve imha sürelerini gösteren tabloya,

ğ) Periyodik imha sürelerine,

h) Mevcut kişisel veri saklama ve imha politikasında güncelleme yapılmış ise söz konusu değişikliğe, ilişkin bilgilerdir.

Kişisel veri saklama ve imha politikası hazırlanmış olması; kişisel verilerin Kanuna ve Yönetmeliğe uygun biçimde saklandığı, silindiği, yok edildiği veya anonim hale getirildiği anlamına gelmeyeceği unutulmamalıdır.Veri sorumlusu hazırlamış olduğu politika doğrulttusunda hareket ederek veri imha yöntemlerini usull ve yasada belrlenen hal ve şartlar altında kendi üzerine düşen yükümlülükleri yerine getirmek zorundadır.

KİŞİSEL VERİLERİN SİLİNMESİ

Kişisel verilerin silinmesi, kişisel verilerin ilgili kullanıcılar için hiçbir şekilde erişilemez ve tekrar kullanılamaz hale getirilmesi işlemidir. Veri sorumlusu, silinen kişisel verilerin ilgili kullanıcılar için erişilemez ve tekrar kullanılamaz olması için gerekli her türlü teknik ve idari tedbirleri almakla yükümlüdür

Kişisel Verilerin Silinmesi Yönteminin Uygulanması

Öncelikle silme işlemine konu teşkil edecek kişisel verilerin belirlenmesi gerekmektedir.Bu konuyla alakalı olarak politikalarınızda belirleyeceğiniz yöntem size kolaylık sağlayacaktır.Sonrasında erişim yetki ve kontrol matrisi ya da benzer bir sistem kullanarak her bir kişisel veri için ilgili kullanıcıların tespit edilmelidir. Kullanıcılar tespit edildikten sonra ilgili kullanıcıların erişim, geri getirme, tekrar kullanma gibi yetkilerinin ve yöntemlerinin tespit edilmesi gerekmektedir.Bu husus kişisel verilerin silinmesinin ardından bir daha geri getirilemeyeceği noktasında önem arz etmektedir.Öyle ki; sildiğinizi zannetmiş olduğunuz kişisel verilerin bilişim yöntemleri kullanılaraktan tekrardan elde edilebilir olması veri sorumlusunun sorumluluğunda olup bu hususta cezai yaptırımlarla karşı karşıya kalabilirsiniz. Bunlar tespit edildikten sonra ilgili kullanıcıların kişisel veriler kapsamındaki erişim, geri getirme, tekrar kullanma yetki ve yöntemlerinin kapatılması ve ortadan kaldırılması işlemlerinin yapılması gerekmektedir.

Kişisel Verilerin Silinmesinde Kullanılacak Yöntemler

Kişisel veriler çeşitli kayıt ortamlarında saklanabildiklerinden kayıt ortamlarına uygun yöntemlerle silinmeleri gerekir.

1-)Hizmet Olarak Uygulama Türü Bulut Çözümleri (Ofice 365, Salesforce, Dropbox, Icloud, Google Fotoğraflar Vb.)

Bulut sisteminde veriler silme komutu verilerek silinmelidir. Anılan işlem gerçekleştirilirken ilgili kullanıcının bulut sistemi üzerinde silinmiş verileri geri getirme yetkisinin olmadığına dikkat edilmelidir.

2-) Kağıt Ortamında Bulunan Kişisel Veriler

Kağıt ortamında bulunan kişisel veriler karartma yöntemi kullanılarak silinmelidir. Karartma işlemi, ilgili evrak üzerindeki kişisel verilerin, mümkün olan durumlarda kesilmesi, mümkün olmayan durumlarda ise geri döndürülemeyecek ve teknolojik çözümlerle okunamayacak şekilde sabit mürekkep kullanılarak ilgili kullanıcılara görünemez hale getirilmesi şeklinde yapılır. Örneğin aşağıda Resim 2.1’de yer alan dilekçeden görüleceği üzere, kişisel verilerinin silinmesi talebiyle veri sorumlusuna başvurduğu halde sonuç alamayan bir kişinin Kurumumuza vermiş olduğu dilekçenin bir örneği paylaşılmak istendiğinde; anılan dilekçedeki kişisel verilerin korunması için bu kişisel verilerin üzeri okunamayacak şekilde çizilerek / boyanarak / silinerek bir tür karartma işlemi uygulanmıştır. Bu yöntem aslında günlük hayatta kullanmış olduğumuz en sık yöntemlerden biridir.Ancak her ne kadar basit gibi görünsede bilgi ve bilişim çağında yaşadığımız dikkate alındığında genellikle dedektif filmlerinde rastladığımız kağıdın altında bulunan kağıt üzerine kalemin baskı izinin oluşturduğu gölge aydınlatılarak ya da kalemin kağıt arkasında bıraktığı ve fulaj izinden tespit edilemeyecek şekilde bu yöntemin kullanılması gerekmektedir.

3-)Merkezi Sunucuda Yer Alan Ofis Dosyaları

Dosyanın işletim sistemindeki silme komutu ile silinmesi veya dosya ya da dosyanın bulunduğu dizin üzerinde ilgili kullanıcının erişim haklarının kaldırılması gerekir. Anılan işlem gerçekleştirilirken ilgili kullanıcının aynı zamanda sistem yöneticisi olmadığına dikkat edilmelidir.

4-) Taşınabilir Medyada Bulunan Kişisel Veriler

Flash tabanlı saklama ortamlarındaki kişisel veriler, şifreli olarak saklanmalı ve bu ortamlara uygun yazılımlar kullanılarak silinmelidir.

5-) Veri Tabanları Kişisel verilerin bulunduğu ilgili satırların veri tabanı komutları ile (DELETE vb.) silinmesi gerekir. Anılan işlem gerçekleştirilirken ilgili kullanıcının aynı zamanda veri tabanı yöneticisi olmadığına dikkat edilmelidir. Ayrıca bilgisayar üzerinden işlenen verilerin elektornik ortamda arkasında biz duman izi bıraktığı unutulmamalıdır.Bazı durumlarda delete yöntemi kullanılarak yapılan silmi işlemi o kişisel verinin tamamen ortadan kalkmasına yeterli olmayacaktır.Bu ve benzeri durumları tespit etmek ve olası mağduriyetlerin önüne geçilebilmesi veri sorumluları tarafından düzenli olarak sızma testlerinin yapılması gerekmektedir.

KİŞİSEL VERİLERİN YOK EDİLMESİ

İlgili kanun ve yönetmelik uyarınca kişisel verilerin yok edilmesi, kişisel verilerin hiç kimse tarafından hiçbir şekilde erişilemez, geri getirilemez ve tekrar kullanılamaz hale getirilmesi işlemidir. Veri sorumlusu, kişisel verilerin yok edilmesiyle ilgili gerekli her türlü teknik ve idari tedbirleri almakla yükümlüdür.

Kişisel Verilerin yok Edilmesi Yöntemleri

Yerel Sistemler

Söz konusu sistemler üzerindeki verilerin yok edilmesi için aşağıdaki yöntemlerden bir ya da birkaçı kullanılabilir.

De-manyetize Etme: Manyetik medyanın özel bir cihazdan geçirilerek gayet yüksek değerde bir manyetik alana maruz bırakılması ile üzerindeki verilerin okunamaz biçimde bozulması işlemidir.

Fiziksel Yok Etme:Optik medya ve manyetik medyanın eritilmesi, yakılması veya toz haline getirilmesi gibi fiziksel olarak yok edilmesi işlemidir. Optik veya manyetik medyayı eritmek, yakmak, toz haline getirmek ya da bir metal öğütücüden geçirmek gibi işlemlerle verilerin erişilmez kılınması sağlanır. Katı hal diskler bakımından üzerine yazma veya de-manyetize etme işlemi başarılı olmazsa, bu medyanın da fiziksel olarak yok edilmesi gerekir

Üzerine Yazma: Manyetik medya ve yeniden yazılabilir optik medya üzerine en az yedi kez 0 ve 1’lerden oluşan rastgele veriler yazarak eski verinin kurtarılmasının önüne geçilmesi işlemidir. Bu işlem özel yazılımlar kullanılarak yapılmaktadır

Çevresel Sistemler

Ağ cihazları (switch, router vb.): Söz konusu cihazların içindeki saklama ortamları sabittir. Ürünler, çoğu zaman silme komutuna sahiptir ama yok etme özelliği bulunmamaktadır. (a)’da belirtilen uygun yöntemlerin bir ya da birkaçı kullanılmak suretiyle yok edilmesi gerekir.

Flash tabanlı ortamlar: Flash tabanlı sabit disklerin ATA (SATA, PATA vb.), SCSI (SCSI Express vb.) arayüzüne sahip olanları, destekleniyorsa komutunu kullanmak, desteklenmiyorsa üreticinin önerdiği yok etme yöntemini kullanmak ya da (a)’da belirtilen uygun yöntemlerin bir ya da birkaçı kullanılmak suretiyle yok edilmesi gerekir.

Manyetik bant: Verileri esnek bant üzerindeki mikro mıknatıs parçaları yardımı ile saklayan ortamlardır. Çok güçlü manyetik ortamlara maruz bırakıp de-manyetize ederek ya da yakma, eritme gibi fiziksel yok etme yöntemleriyle yok edilmesi gerekir.

Manyetik disk gibi üniteler: Verileri esnek (plaka) ya da sabit ortamlar üzerindeki mikro mıknatıs parçaları yardımı ile saklayan ortamlardır. Çok güçlü manyetik ortamlara maruz bırakıp de-manyetize ederek ya da yakma, eritme gibi fiziksel yok etme yöntemleriyle yok edilmesi gerekir.

Mobil telefonlar (Sim kart ve sabit hafıza alanları): Taşınabilir akıllı telefonlardaki sabit hafıza alanlarında silme komutu bulunmakta, ancak çoğunda yok etme komutu bulunmamaktadır. (a)’da belirtilen uygun yöntemlerin bir ya da birkaçı kullanılmak suretiyle yok edilmesi gerekir.

Optik diskler: CD, DVD gibi veri saklama ortamlarıdır. Yakma, küçük parçalara ayırma, eritme gibi fiziksel yok etme yöntemleriyle yok edilmesi gerekir.

Veri kayıt ortamı çıkartılabilir olan yazıcı, parmak izli kapı geçiş sistemi gibi çevre birimleri: Tüm veri kayıt ortamlarının söküldüğü doğrulanarak özelliğine göre (a)’da belirtilen uygun yöntemlerin bir ya da birkaçı kullanılmak suretiyle yok edilmesi gerekir.

Veri kayıt ortamı sabit olan yazıcı, parmak izli kapı geçiş sistemi gibi çevre birimleri: Söz konusu sistemlerin çoğunda silme komutu bulunmakta, ancak yok etme komutu bulunmamaktadır. (a)’da belirtilen uygun yöntemlerin bir ya da birkaçı kullanılmak suretiyle yok edilmesi gerekir

Kağıt ve Mikrofiş Ortamları

Söz konusu ortamlardaki kişisel veriler, kalıcı ve fiziksel olarak ortam üzerine yazılı olduğundan ana ortamın yok edilmesi gerekir. Bu işlem gerçekleştirilirken ortamı kağıt imha veya kırpma makinaları ile anlaşılmaz boyutta, mümkünse yatay ve dikey olarak, geri birleştirilemeyecek şekilde küçük parçalara bölmek gerekir.

Orijinal kağıt formattan, tarama yoluyla elektronik ortama aktarılan kişisel verilerin ise bulundukları elektronik ortama göre (a)’da belirtilen uygun yöntemlerin bir ya da birkaçı kullanılmak suretiyle yok edilmesi gerekir.

Bulut Ortamı

Söz konusu sistemlerde yer alan kişisel verilerin depolanması ve kullanımı sırasında, kriptografik yöntemlerle şifrelenmesi ve kişisel veriler için mümkün olan yerlerde, özellikle hizmet alınan her bir bulut çözümü için ayrı ayrı şifreleme anahtarları kullanılması gerekmektedir. Bulut bilişim hizmet ilişkisi sona erdiğinde; kişisel verileri kullanılır hale getirmek için gerekli şifreleme anahtarlarının tüm kopyalarının yok edilmesi gerekir.

Yukarıdaki ortamlara ek olarak; arızalanan ya da bakıma gönderilen cihazlarda yer alan kişisel verilerin yok edilmesi işlemleri ise aşağıdaki şekilde gerçekleştirilir:

İlgili cihazların bakım, onarım işlemi için üretici, satıcı, servis gibi üçüncü kurumlara aktarılmadan önce içinde yer alan kişisel verilerin (a)’da belirtilen uygun yöntemlerin bir ya da birkaçı kullanılmak suretiyle yok edilmesi,

Yok etmenin mümkün ya da uygun olmadığı durumlarda, veri saklama ortamının sökülerek saklanması, arızalı diğer parçaların üretici, satıcı, servis gibi üçüncü kurumlara gönderilmesi,

Dışarıdan bakım, onarım gibi amaçlarla gelen personelin, kişisel verileri kopyalayarak kurum dışına çıkartmasının engellenmesi için gerekli önlemlerin alınması, gerekir.

KİŞİSEL VERİLERİN ANONİM HALE GETİRİLMESİ

Kişisel verilerin anonim hale getirilmesi, kişisel verilerin başka verilerle eşleştirilse dahi hiçbir surette kimliği belirli veya belirlenebilir bir gerçek kişiyle ilişkilendirilemeyecek hale getirilmesidir. Kişisel verilerin anonim hale getirilmiş olması için; kişisel verilerin, veri sorumlusu veya alıcı grupları tarafından geri döndürülmesi ve/veya verilerin başka verilerle eşleştirilmesi gibi kayıt ortamı ve ilgili faaliyet alanı açısından uygun tekniklerin kullanılması yoluyla dahi kimliği belirli veya belirlenebilir bir gerçek kişiyle ilişkilendirilemez hale getirilmesi gerekir. Veri sorumlusu, kişisel verilerin anonim hale getirilmesi için gerekli her türlü teknik ve idari tedbirleri almakla yükümlüdür. Kişisel verilerin anonim hale getirilmesi, kişisel veri saklama ve imha politikasında belirtilen esaslara uygun olarak aşağıdaki yöntemlerle gerçekleştirilir.

Kişisel Verilerin Anonim Hale Getirilmesi Yöntemleri

Anonim hale getirme eldeki kişisel verinin ait olduğu iliglisinin tespit edilemeyecek şekilde saklanması anlamına gelmektedir.Yani kişisel veri anonimleştirme yapılarak belirleyici olma özelliği ortadan kaldırılır.Bu şekilde eldeki kişisel veri artık gerçek bir kişi ile ilişkilendirilmesi mümkün değildir, kime ait olduğu tespit edilemez ve artık kişisel veriden söz edilmez.

Anonim hale getirmedeki amaç, veri ile bu verinin tanımladığı kişi arasındaki bağın kopartılmasıdır. Kişisel verinin tutulduğu veri kayıt sistemindeki kayıtlara uygulanan otomatik olan veya olmayan gruplama, maskeleme, türetme, genelleştirme, rastgele hale getirme gibi yöntemlerle yürütülen bağ koparma işlemlerinin hepsine anonim hale getirme yöntemleri adı verilir. Bu yöntemlerin uygulanması sonucunda elde edilen verilerin belirli bir kişiyi tanımlayamaz olması gerekmektedir.

Bu kapsamda kişisel verileri anonim hale getirilirken kullanılabilecek yöntemlerden bazıları şunlardır:

Değer Düzensizliği Sağlamayan Anonim Hale Getirme Yöntemleri

Değer düzensizliği sağlamayan yöntemlerde kümedeki verilerin sahip olduğu değerlerde bir değişiklik ya da ekleme, çıkartma işlemi uygulanmaz, bunun yerine kümede yer alan satır veya sütunların bütününde değişiklikler yapılır. Böylelikle verinin genelinde değişiklik yaşanırken, alanlardaki değerler orijinal hallerini korurlar.

Değişkenleri Çıkartma

Değişkenlerden birinin veya birkaçının tablodan bütünüyle silinerek çıkartılmasıyla sağlanan bir anonim hale getirme yöntemidir. Böyle bir durumda tablodaki bütün sütun tamamıyla kaldırılacaktır. Bu yöntem, değişkenin yüksek dereceli bir tanımlayıcı olması, daha uygun bir çözümün var olmaması, değişkenin kamuya ifşa edilemeyecek kadar hassas bir veri olması veya analitik amaçlara hizmet etmiyor olması gibi sebeplerle kullanılabilir.

Kayıtları Çıkartma

Bu yöntemde veri kümesinde yer alan tekillik ihtiva eden bir satırın çıkartılması ile anonimlik kuvvetlendirilir ve veri kümesine dair varsayımlar üretebilme ihtimali düşürülür. Genellikle çıkartılan kayıtlar diğer kayıtlarla ortak bir değer taşımayan ve veri kümesine dair fikri olan kişilerin kolayca tahmin yürütebileceği kayıtlardır. Örneğin anket sonuçlarının yer aldığı bir veri kümesinde, herhangi bir sektörden yalnızca tek bir kişi ankete dahil edilmiş olsun. Böyle bir durumda tüm anket sonuçlarından “sektör” değişkenini çıkartmaktansa sadece bu kişiye ait kaydı çıkartmak tercih edilebilir.

Bölgesel Gizleme

Bölgesel gizleme yönteminde amaç veri kümesini daha güvenli hale getirmek ve tahmin edilebilirlik riskini azaltmaktır. Belli bir kayda ait değerlerin yarattığı kombinasyon çok az görülebilir bir durum yaratıyorsa ve bu durum o kişinin ilgili toplulukta ayırt edilebilir hale gelmesine yüksek olasılıkla sebep olabilecekse istisnai durumu yaratan değer “bilinmiyor” olarak değiştirilir. Örneğin Tablo 3.4’te yaş, cinsiyet ve meslek ayrımına göre HIV durumu görülmektedir. Bu tabloda Yaş=3 olan kayıt bir çocuğa ait olduğundan istisnai bir durum yaratmakta ve tahmin edilebilirlik ve çocuğun ailesine dair varsayımlar yapılması riskini arttırmaktadır. 19 Yaş Cinsiyet Meslek HIV Durum

Genelleştirme

İlgili kişisel veriyi özel bir değerden daha genel bir değere çevirme işlemidir. Kümülatif raporlar üretirken ve toplam rakamlar üzerinden yürütülen operasyonlarda en çok kullanılan yöntemdir. Sonuç olarak elde edilen yeni değerler gerçek bir kişiye erişmeyi imkansız hale getiren bir gruba ait toplam değerler veya istatistikleri gösterir.

Örneğin TC Kimlik No 12345678901 olan bir kişi e-ticaret platformundan çocuk bezi aldıktan sonra aynı zamanda ıslak mendil de almış olsun. Yapılacak anonim hale getirme işleminde

genelleştirme yöntemi kullanılarak e-ticaret platformundan çocuk bezi alan kişilerin %xx’i aynı zamanda ıslak mendil de satın alıyor şeklinde bir sonuca ulaşılabilir.

Alt ve Üst Sınır Kodlama

Alt ve üst sınır kodlama yöntemi belli bir değişken için bir kategori tanımlayarak bu kategorinin yarattığı gruplama içinde kalan değerleri birleştirerek elde edilir. Genellikle belli bir değişkendeki değerlerin düşük veya yüksek olanları bir araya toplanır ve bu değerlere yeni bir tanımlama yapılarak ilerlenir. Aşağıdaki örnekte Tablo 3.6 orijinal veri kümesini, Tablo 3.7 ise seçilen değişkenlerin alt ve üst sınır kodlaması yapılarak yeniden tasarlanmış ve anonim hale getirilmiş şeklini göstermektedir.

Global Kodlama Global kodlama yöntemi alt ve üst sınır kodlamanın uygulanması mümkün olmayan, sayısal değerler içermeyen veya numerik olarak sıralanamayan değerlere sahip veri kümelerinde kullanılan bir gruplama yöntemidir. Genelde belli değerlerin öbeklenerek tahmin ve varsayımlar yürütmeyi kolaylaştırdığı hallerde kullanılır. Seçilen değerler için ortak ve yeni bir grup oluşturularak veri kümesindeki tüm kayıtlar bu yeni tanım ile değiştirilir

Örnekleme

Örnekleme yönteminde bütün veri kümesi yerine, kümeden alınan bir alt küme açıklanır veya paylaşılır. Böylelikle bütün veri kümesinin içinde yer aldığı bilinen bir kişinin açıklanan ya da paylaşılan örnek alt küme içinde yer alıp almadığı bilinmediği için kişilere dair isabetli tahmin üretme riski düşürülmüş olur. Örnekleme yapılacak alt kümenin belirlenmesinde basit istatistik metotları kullanılır

Örneğin; İstanbul ilinde yaşayan kadınların demografik bilgileri, meslekleri ve sağlık durumlarına dair bir veri kümesinin anonim hale getirilerek açıklanması ya da paylaşılması halinde İstanbul’da yaşadığı bilinen bir kadına dair ilgili veri kümesinde taramalar yapmak ve tahmin yürütmek anlamlı olabilir.

Ancak ilgili veri kümesinde yalnızca nüfusa kayıtlı olduğu il İstanbul olan kadınların kayıtları bırakılır, nüfus kaydı diğer illerde olanlar veri kümesinden çıkartılarak anonimleştirme uygulanır ve veri açıklanır ya da paylaşılırsa, veriye erişen kişi, İstanbul’da yaşadığını bildiği bir kadının nüfus kaydının İstanbul’da olup olmadığını tahmin edemeyeceğinden tanıdığı bu kişiye ait bilgilerin elindeki verinin içerisinde yer alıp almadığına dair güvenilir bir tahmin yürütemeyecektir.

Değer Düzensizliği Sağlamayan Anonim Hale Getirme Yöntemlerine İlişkin Örnek Anonimleştirmeler

Değer Düzensizliği Sağlayan Anonim Hale Getirme Yöntemleri

Değer düzensizliği sağlayan yöntemlerle yukarıda bahsedilen yöntemlerden farklı olarak; mevcut değerler değiştirilerek veri kümesinin değerlerinde bozulma yaratılır. Bu durumda kayıtların taşıdığı değerler değişmekte olduğundan veri kümesinden elde edilmesi planlanan faydanın doğru hesaplanması gerekmektedir. Veri kümesindeki değerler değişiyor olsa bile toplam istatistiklerin bozulmaması sağlanarak hala veriden fayda sağlanmaya devam edilebilir.

Mikro Birleştirme

Bu yöntem ile veri kümesindeki bütün kayıtlar öncelikle anlamlı bir sıraya göre dizilip sonrasında bütün küme belirli bir sayıda alt kümelere ayrılır. Daha sonra her alt kümenin belirlenen değişkene ait değerinin ortalaması alınarak alt kümenin o değişkenine ait değeri ortalama değer ile değiştirilir. Böylece o değişkenin tüm veri kümesi için geçerli olan ortalama değeri de değişmeyecektir.

Veri Değiş Tokuşu

Veri değiş tokuşu yöntemi, kayıtlar içinden seçilen çiflerin arasındaki bir değişken alt kümeye ait değerlerin değiş tokuş edilmesiyle elde edilen kayıt değişiklikleridir. Bu yöntem temel olarak kategorize edilebilen değişkenler için kullanılmaktadır ve ana fikir değişkenlerin değerlerini bireylere ait kayıtlar arasında değiştirerek veri tabanının dönüştürülmesidir.

Gürültü Ekleme

Bu yöntem ile, seçilen bir değişkende belirlenen ölçüde bozulmalar sağlamak için ekleme ve çıkartmalar yapılır. Bu yöntem çoğunlukla sayısal değer içeren veri kümelerinde uygulanır. Bozulma her değerde eşit ölçüde uygulanır

Anonim Hale Getirmeyi Kuvvetlendirici İstatistiksel Yöntemler

Anonim hale getirilmiş veri kümelerinde kayıtlardaki bazı değerlerin tekil senaryolarla bir araya gelmesi sonucunda, kayıtlardaki kişilerin kimliklerinin tespit edilmesi veya kişisel verilerine dair varsayımların türetilebilmesi ihtimali ortaya çıkabilmektedir.

Bu sebeple anonim hale getirilmiş veri kümelerinde çeşitli istatistiksel yöntemler kullanılarak veri kümesi içindeki kayıtların tekilliğini minimuma indirerek anonimlik güçlendirilebilmektedir. Bu yöntemlerdeki temel amaç, anonimliğin bozulması riskini en aza indirirken, veri kümesinden sağlanacak faydayı da belli bir seviyede tutabilmektir.

K-Anonimlik

Anonim hale getirilmiş veri kümelerinde, dolaylı tanımlayıcıların doğru kombinasyonlarla bir araya gelmesi halinde kayıtlardaki kişilerin kimliklerinin saptanabilir olması veya belirli bir kişiye dair bilgilerin rahatlıkla tahmin edilebilir duruma gelmesi anonim hale getirme süreçlerine dair olan güveni sarsmıştır. Buna istinaden çeşitli istatistiksel yöntemlerle anonim hale getirilmiş veri kümelerinin daha güvenilir duruma getirilmesi gerekmiştir.

K-anonimlik, bir veri kümesindeki belirli alanlarla, birden fazla kişinin tanımlanmasını sağlayarak, belli kombinasyonlarda tekil özellikler gösteren kişilere özgü bilgilerin açığa çıkmasını engellemek için geliştirilmiştir. Bir veri kümesindeki değişkenlerden bazılarının bir araya getirilmesiyle oluşturulan kombinasyonlara ait birden fazla kayıt bulunması halinde, bu kombinasyona denk gelen kişilerin kimliklerinin saptanabilmesi olasılığı azalmaktadır.

L-Çeşitlilik

K=4 anonimliğin eksikleri üzerinden yürütülen çalışmalar ile oluşan L-çeşitlilik yöntemi aynı değişken kombinasyonlarına denk gelen hassas değişkenlerin oluşturduğu çeşitliliği dikkate almaktadır. Tablo 3.18’de, bir hastanede yatmakta olan kişilere ait hastalık bilgisi verilirken bu kişilerin ad soyad veya kimlik numarası verilmeyerek K-anonimlik uygulanmış olmakla birlikte posta kodu, yaş ve etnik köken bilgisi paylaşılmış olduğundan tespit edilebilme ihtimali bulunmaktadır.

T-Yakınlık

L-çeşitlilik yöntemi kişisel verilerde çeşitlilik sağlıyor olmasına rağmen, söz konusu yöntem kişisel verilerin içeriğiyle ve hassasiyet derecesiyle ilgilenmediği için yeterli korumayı sağlayamadığı durumlar oluşmaktadır.

Bu haliyle kişisel verilerin, değerlerin kendi içlerinde birbirlerine yakınlık derecelerinin hesaplanması ve veri kümesinin bu yakınlık derecelerine göre alt sınıfara ayrılarak anonim hale getirilmesi sürecine T-yakınlık yöntemi denilmektedir.

ANONİM HALE GETİRME YÖNTEMİ NASIL SEÇİLMELİDİR

Veri sorumluları açıklanan yöntemlerden hangilerinin uygulanacağına ellerindeki verilere bakarak karar verirler. Yine bu hususun politikalarda belirlenmesi en sağlıklı olanıdır. Anonim hale getirme yöntemleri uygulanırken sahip olunan veri kümesine dair aşağıdaki özelliklerin de veri sorumluları tarafından dikkate alınması kurul tarafından tavsiye edilmektedir:

● Verinin niteliği,

● Verinin büyüklüğü,

● Verinin fiziki ortamlarda bulunma yapısı,

● Verinin çeşitliliği,

● Veriden sağlanmak istenen fayda / işleme amacı,

● Verinin işlenme sıklığı,

● Verinin aktarılacağı tarafın güvenilirliği,

● Verinin anonim hale getirilmesi için harcanacak çabanın anlamlı olması,

● Verinin anonimliğinin bozulması halinde ortaya çıkabilecek zararın büyüklüğü, etki alanı,

● Verinin dağıtıklık/merkezilik oranı,

● Kullanıcıların ilgili veriye erişim yetki kontrolü,

● Anonimliği bozacak bir saldırı kurgulanması ve hayata geçirilmesi için harcayacağı çabanın anlamlı olması ihtimali.

Bir veriyi anonim hale getirdiğini düşünen veri sorumlusu, kişisel veriyi aktardığı diğer kurum ve kuruluşların bünyesinde olduğu bilinen ya da kamuya açık bilgilerin kullanılması ile söz konusu verinin yeniden bir kişiyi tanımlar nitelikte olup olmadığını, yapacağı sözleşmelerle ve risk analizleriyle kontrol etmek sorumluluğundadır.

Bir kişisel verinin silinmesi ya da yok edilmesi yerine anonim hale getirilmesine karar verilebilmesi için aşağıdaki şartların yerine getirilmesi gereklidir. Bu şartların yerine getirilmiş olmasını veri sorumluları sağlamalıdır:

● Anonim hale getirilmiş veri kümesinin bir başka veri kümesiyle birleştirilerek anonimliğin bozulamaması,

● Bir ya da birden fazla değerin bir kaydı tekil hale getirebilecek şekilde anlamlı bir bütün oluşturamaması,

● Anonim hale getirilmiş veri kümesindeki değerlerin birleşip bir varsayım veya sonuç üretebilir hale gelmemesi.

Bu riskler sebebiyle veri sorumlularının, anonim hale getirdikleri veri kümeleri üzerinde bu maddede sıralanan özellikler değiştikçe kontroller yapmaları ve anonimliğin korunduğundan emin olmaları gerekmektedir.

Anonim Hale Getirilmiş Verilerin Tersine İşlem İle Anonimleştirmenin Bozulmasına Dair Riskler

Anonim hale getirme işlemi, kişisel verilere uygulanan ve veri kümesinin ayırt edici ve kimliği belirleyici özelliklerini yok etme işlemi olduğundan bu işlemlerin çeşitli müdahalelerle tersine döndürülmesi ve anonim hale getirilmiş verinin yeniden kimliği tespit edici ve gerçek kişileri ayırt edici hale dönüşmesi riski bulunmaktadır. Bu durum anonimliğin bozulması olarak ifade edilir.

Anonim hale getirme işlemleri yalnızca manuel işlemlerle veya otomatik geliştirilmiş işlemlerle ya da her iki işlem tipinin birleşiminden oluşan melez işlemlerle sağlanabilir. Ancak önemli olan anonim hale getirilmiş verilerin paylaşıldıktan veya açıklandıktan sonra veriye erişebilen veya sahip olan yeni kullanıcılar tarafından anonimliğin bozulmasını engelleyecek önlemlerin alınmış olmasıdır.

Anonimliğin bozulmasına dair bilinçli olarak yürütülen işlemlere “anonimliğin bozulmasına yönelik saldırılar” denilmektedir. Bu saldırılar farklı profildeki kullanıcılar tarafından farklı motivasyonlarla gerçekleşebilmektedir

Saldırıların motivasyonlarını aşağıdaki başlıklarda toplayabiliriz

● Anonimliğin derecesini ve güvenilirliğini test etmek amacıyla yapılan saldırılar,

● Kurumları, şirketleri, organizasyonları, belirli bir kişiyi veya topluluğu zor durumda bırakmaya ve itibar riski yaratmaya yönelik saldırılar,

● Anonimliğin bozulması sonucu ortaya çıkacak kişisel verilerden ve elde edilebilecek değerlerden maddi veya manevi fayda sağlama amacıyla yapılan saldırılar.

Yukarıda sıralanan senaryoların farklılığına bağlı olarak saldırıları yürüten kullanıcıların profilleri ve erişim yetkileri de değişkenlik göstermektedir. Bu kişiler aşağıda listelenen örneklerdeki profillere sahip olabilirler:

● Kamuya açılmış veriye erişimi olan genel bir kullanıcı,

● Yazılım, istatistik, veri madenciliği konularında uzmanlaşmış bir profesyonel, akademisyen veya araştırmacı,

● Kuruluş, şirket, organizasyon içinde çalışan veya sistemlere erişim hakkı olan bir kullanıcı, ● Anonim hale getirilmiş veriyi kullanarak çalışan ancak diğer bazı verilere veya sistemlere erişimi olan kullanıcı,

● Açıklanmış /paylaşılmış veri kümesinde yer aldığını bildiği bir kişinin yakını, aile üyesi veya arkadaşı

Saldırıların sonucunda başarılı olunmuş ve anonimlik bozulmuşsa ortaya çıkan kişisel veriye dair üç farklı senaryo oluşmaktadır. Kurul tarafından belirlenen bu senaryolar;

● Gerçek kişinin kimliğinin tamamen ortaya çıkmış olması,

● Gerçek kişiye ait belli bir bilginin ortaya çıkmış olması,

● Bir kişiye dair varsayımsal bir bilginin ortaya çıkmış olması, olarak belirtilmiştir.

Kişinin kimliğinin tamamen ortaya çıkmış olması durumu, çoğunlukla saldırganın elindeki anonim hale getirilmiş veriyi elde ettiği veya erişiminin olduğu bir başka veri kümesiyle birleştirmesinden veya doğrudan tanımlayıcılar yerine kullanılan kod veya takma isimlerin kodlamalarının bozulmasından kaynaklanabilir. Böyle bir durumda gerçek kişinin doğrudan tanımlayıcılarına ulaşılır ve kimlik tamamen saptanabilir hale gelir.

Bazı hallerde kimlik tamamen tespit edilebilir hale gelmese de bir kişinin ilgili anonim hale getirilmiş veri kümesi içinde yer aldığını bilen bir kullanıcı anonim hale getirilmiş veri kümesinin dar bir tanımlama yapıyor olmasından ötürü o kişiye ait bir özelliğini ortaya çıkartabilir. Örneğin, bir hastanenin 20 yaşındaki tüm kadın hastalarına dair tek bir teşhis ve tedavi bilgisi paylaşıyor olması halinde, tanıdığı 20 yaşındaki kadının o hastanede tedavi edildiğini bilen bir kişi, tanıdığı kişinin hastalığını öğrenmiş olmaktadır. Bu halleri engelleyebilmek için hastanenin sadece 20 yaşındaki kadın hastalar yerine yaş aralığını ve cinsiyeti genişleterek ve teşhis ve tedavi bilgilerinin çeşitlenmesini sağlayacak önlemler alması ve tekil olarak belli bir kişinin ayırt edilebilme ihtimalini düşürmesi gerekmektedir.

Buna benzer şekilde, özellikle belli bir sınıf, grup veya topluluğa dair çok kesin ve çeşitliliği az olan tekil bilgilerin açıklanıyor veya paylaşılıyor olması halinde o gruba, sınıfa veya topluluğa mensup olduğu bilinen kişilerle ilgili varsayımsal sonuçlar çıkartılmasına mahal verilecektir. Örneğin; belli bir coğrafi bölgede yaşayan bireyler için bir kamu organının tek bir hastalığa dair yüksek oranlar paylaşmış olması o coğrafyada seyahat etmiş tüm insanlara dair varsayımlar yürütülmesini sağlayacaktır.

Bu kapsamda, anonim hale getirilmiş kişisel verilerin çeşitli müdahalelerle tersine döndürülmesi ve anonim hale getirilmiş verinin yeniden kimliği tespit edici ve gerçek kişileri ayırt edici hale dönüşmesi riski olup olmadığı araştırılarak ona göre işlem tesis edilmelidir.

KİŞİSEL VERİLERİ RESEN SİLME, YOK ETME VEYA ANONİM HALE GETİRME SÜRELERİ

Kişisel veri saklama ve imha politikası hazırlamış olan veri sorumlusu, kişisel verileri silme, yok etme veya anonim hale getirme yükümlülüğünün ortaya çıktığı tarihi takip eden ilk periyodik imha işleminde, kişisel verileri siler, yok eder veya anonim hale getirir.

Periyodik imhanın gerçekleştirileceği zaman aralığı, veri sorumlusu tarafından kişisel veri saklama ve imha politikasında belirlenir. Bu süre her halde altı ayı geçemez.

Kişisel veri saklama ve imha politikası hazırlama yükümlülüğü olmayan veri sorumlusu, kişisel verileri silme, yok etme veya anonim hale getirme yükümlülüğünün ortaya çıktığı tarihi takip eden üç ay içinde, kişisel verileri siler, yok eder veya anonim hale getirir.

Kurul, telafisi güç veya imkansız zararların doğması ve açıkça hukuka aykırılık olması halinde, bu maddede belirlenen süreleri kısaltabilir.

KİŞİSEL VERİLERİN İLGİLİ KİŞİNİN TALEP ETMESİ DURUMUNDA SİLME, YOK ETME VEYA ANONİM HALE GETİRME SÜRELERİ

İlgili kişi, Kanunun 13 üncü maddesine istinaden veri sorumlusuna başvurarak kendisine ait kişisel verilerin silinmesini veya yok edilmesini talep ettiğinde. Kişisel verileri işleme şartlarının tamamı ortadan kalkmışsa; veri sorumlusu talebe konu kişisel verileri siler, yok eder veya anonim hale getirir. Veri sorumlusu, ilgili kişinin talebini en geç otuz gün içinde sonuçlandırır ve ilgili kişiye bilgi verir.VKişisel verileri işleme şartlarının tamamı ortadan kalkmış ve talebe konu olan kişisel veriler üçüncü kişilere aktarılmışsa veri sorumlusu bu durumu üçüncü kişiye bildirir; üçüncü kişi nezdinde bu Yönetmelik kapsamında gerekli işlemlerin yapılmasını temin eder. Kişisel verileri işleme şartlarının tamamı ortadan kalkmamışsa, bu talep veri sorumlusunca Kanunun 13 üncü maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca gerekçesi açıklanarak reddedilebilir ve ret cevabı ilgili kişiye en geç otuz gün içinde yazılı olarak ya da elektronik ortamda bildirilir.

KİŞİSEL VERİLERİN SİLİNMESİ, YOK EDİLMESİ VE ANONİM HALE GETİRİLMESİ

6698 Sayılı KVKK’nın Kişisel verilerin silinmesi, yok edilmesi veya anonim hâle getirilmesi başlık 7.maddesinde: “(1)Bu Kanun ve ilgili diğer kanun hükümlerine uygun olarak işlenmiş olmasına rağmen, işlenmesini gerektiren sebeplerin ortadan kalkması hâlinde kişisel veriler resen veya ilgili kişinin talebi üzerine veri sorumlusu tarafından silinir, yok edilir veya anonim hâle getirilir.

(2) Kişisel verilerin silinmesi, yok edilmesi veya anonim hâle getirilmesine ilişkin diğer kanunlarda yer alan hükümler saklıdır.

(3) Kişisel verilerin silinmesine, yok edilmesine veya anonim hâle getirilmesine ilişkin usul ve esaslar yönetmelikle düzenlenir.” denilerek işlenen kişisel verilerin işlenme amacının ortadan kalması halinde sistemden nasıl çıkarılacağı düzenlenmiştir. Bu doğrultuda kişisel verilerin silinmesi, yok edilmesi veya anonim hale getirilmesindeki usul ve esaslar 30224 sayılı Kişisel Verileirn silinmesi, Yok Edilmesi Veya Anonim Hale Getirilmesi Yönetmeliği ile düzenlenmiştir. Buna göre şirketiniz bünyesinde işlemiş olduğunuz bir verinin artık işleme amacının ortadan kalkması veya artık veri tabanında saklanmasında hukuki yarar ve menfaatinizin bulmadığı hallerde bu verilerin usul ve yasaya uygun olarak nasıl sistem dışına çıkaracağınızı tespit edebilmek için ilk önce kanun ve yönetmelikte belirtilen kavram tanımların doğru tespit edilmesi gerekir.

İlgili yönetmeliğin tanımlar başlıklı 4.maddesine göre;

a) Alıcı grubu: Veri sorumlusu tarafından kişisel verilerin aktarıldığı gerçek veya tüzel kişi kategorisini,

b) İlgili kullanıcı: Verilerin teknik olarak depolanması, korunması ve yedeklenmesinden sorumlu olan kişi ya da birim hariç olmak üzere veri sorumlusu organizasyonu içerisinde veya veri sorumlusundan aldığı yetki ve talimat doğrultusunda kişisel verileri işleyen kişileri,

c) İmha: Kişisel verilerin silinmesi, yok edilmesi veya anonim hale getirilmesini,

ç) Kanun: 24/3/2016 tarihli ve 6698 Sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanununu,

d) Kayıt ortamı: Tamamen veya kısmen otomatik olan ya da herhangi bir veri kayıt sisteminin parçası olmak kaydıyla otomatik olmayan yollarla işlenen kişisel verilerin bulunduğu her türlü ortamı,

e) Kişisel veri işleme envanteri: Veri sorumlularının iş süreçlerine bağlı olarak gerçekleştirmekte oldukları kişisel verileri işleme faaliyetlerini; kişisel verileri işleme amaçları, veri kategorisi, aktarılan alıcı grubu ve veri konusu kişi grubuyla ilişkilendirerek oluşturdukları ve kişisel verilerin işlendikleri amaçlar için gerekli olan azami süreyi, yabancı ülkelere aktarımı öngörülen kişisel verileri ve veri güvenliğine ilişkin alınan tedbirleri açıklayarak detaylandırdıkları envanteri,

f) Kişisel veri saklama ve imha politikası: Veri sorumlularının, kişisel verilerin işlendikleri amaç için gerekli olan azami süreyi belirleme işlemi ile silme, yok etme ve anonim hale getirme işlemi için dayanak yaptıkları politikayı,

g) Kurul: Kişisel Verileri Koruma Kurulunu,

ğ) Periyodik imha: Kanunda yer alan kişisel verilerin işlenme şartlarının tamamının ortadan kalkması durumunda kişisel verileri saklama ve imha politikasında belirtilen ve tekrar eden aralıklarla resen gerçekleştirilecek silme, yok etme veya anonim hale getirme işlemini,

h) Sicil: Kişisel Verileri Koruma Kurumu Başkanlığı tarafından tutulan veri sorumluları sicilini,

ı) Veri kayıt sistemi: Kişisel verilerin belirli kriterlere göre yapılandırılarak işlendiği kayıt sistemini,

i) Veri sorumlusu: Kişisel verilerin işleme amaçlarını ve vasıtalarını belirleyen, veri kayıt sisteminin kurulmasından ve yönetilmesinden sorumlu olan gerçek veya tüzel kişiyi tanımlamaktadır.

KİŞİSEL VERİ SAKLAMA VE İMHA POLİTİKASI

Kişisel verilerin silinmesi ve yok edilmesi, kişisel veri saklama ve imha politikasında belirtilen esaslara uygun olarak yapılması gerekir.Bu sebeple veri sorumlularınca öncelikle şirket bünyelerinde işledikleri kişisel verilerin niteliği ve kapsamı doğrultusunda bu verileri hangi şartlar altında ve nerede saklanacağı ve hangi yöntem/yöntemler kullanılarak imha edileceği hususlarında bir veri saklama ve imha politikası hazırlamaları kanuni bir zorunluluktur.Bu politikaların usulüne uygun olarak kanunda öngörülen esaslar doğrultusunda hazırlanması şirketinizin ileride muhatap olacağı uyuşmazlıkların çözümünde önemli bir rol alacaktır.

Kişisel Veri Saklama Ve İmha Politikasında Neler Olması Gerekir

Kişisel veri saklama ve imha politikasında yönetmelik hükümleri gereğince asgari olarak aşağıda belirtilen bilgileri içermesi gerekmektedir.Bunlar;

a) Kişisel veri saklama ve imha politikasının hazırlanma amacına,

b) Kişisel veri saklama ve imha politikası ile düzenlenen kayıt ortamlarına,

c) Kişisel veri saklama ve imha politikasında yer verilen hukuki ve teknik terimlerin tanımlarına,

ç) Kişisel verilerin saklanmasını ve imhasını gerektiren hukuki, teknik ya da diğer sebeplere ilişkin açıklamaya,

d) Kişisel verilerin güvenli bir şekilde saklanması ile hukuka aykırı olarak işlenmesi ve erişilmesinin önlenmesi için alınmış teknik ve idari tedbirlere,

e) Kişisel verilerin hukuka uygun olarak imha edilmesi için alınmış teknik ve idari tedbirlere,

f) Kişisel verileri saklama ve imha süreçlerinde yer alanların unvanlarına, birimlerine ve görev tanımlarına,

g) Saklama ve imha sürelerini gösteren tabloya,

ğ) Periyodik imha sürelerine,

h) Mevcut kişisel veri saklama ve imha politikasında güncelleme yapılmış ise söz konusu değişikliğe, ilişkin bilgilerdir.

Kişisel veri saklama ve imha politikası hazırlanmış olması; kişisel verilerin Kanuna ve Yönetmeliğe uygun biçimde saklandığı, silindiği, yok edildiği veya anonim hale getirildiği anlamına gelmeyeceği unutulmamalıdır.Veri sorumlusu hazırlamış olduğu politika doğrulttusunda hareket ederek veri imha yöntemlerini usull ve yasada belrlenen hal ve şartlar altında kendi üzerine düşen yükümlülükleri yerine getirmek zorundadır.

KİŞİSEL VERİLERİN SİLİNMESİ

Kişisel verilerin silinmesi, kişisel verilerin ilgili kullanıcılar için hiçbir şekilde erişilemez ve tekrar kullanılamaz hale getirilmesi işlemidir. Veri sorumlusu, silinen kişisel verilerin ilgili kullanıcılar için erişilemez ve tekrar kullanılamaz olması için gerekli her türlü teknik ve idari tedbirleri almakla yükümlüdür

Kişisel Verilerin Silinmesi Yönteminin Uygulanması

Öncelikle silme işlemine konu teşkil edecek kişisel verilerin belirlenmesi gerekmektedir.Bu konuyla alakalı olarak politikalarınızda belirleyeceğiniz yöntem size kolaylık sağlayacaktır.Sonrasında erişim yetki ve kontrol matrisi ya da benzer bir sistem kullanarak her bir kişisel veri için ilgili kullanıcıların tespit edilmelidir. Kullanıcılar tespit edildikten sonra ilgili kullanıcıların erişim, geri getirme, tekrar kullanma gibi yetkilerinin ve yöntemlerinin tespit edilmesi gerekmektedir.Bu husus kişisel verilerin silinmesinin ardından bir daha geri getirilemeyeceği noktasında önem arz etmektedir.Öyle ki; sildiğinizi zannetmiş olduğunuz kişisel verilerin bilişim yöntemleri kullanılaraktan tekrardan elde edilebilir olması veri sorumlusunun sorumluluğunda olup bu hususta cezai yaptırımlarla karşı karşıya kalabilirsiniz. Bunlar tespit edildikten sonra ilgili kullanıcıların kişisel veriler kapsamındaki erişim, geri getirme, tekrar kullanma yetki ve yöntemlerinin kapatılması ve ortadan kaldırılması işlemlerinin yapılması gerekmektedir.

Kişisel Verilerin Silinmesinde Kullanılacak Yöntemler

Kişisel veriler çeşitli kayıt ortamlarında saklanabildiklerinden kayıt ortamlarına uygun yöntemlerle silinmeleri gerekir.

1-)Hizmet Olarak Uygulama Türü Bulut Çözümleri (Ofice 365, Salesforce, Dropbox, Icloud, Google Fotoğraflar Vb.)

Bulut sisteminde veriler silme komutu verilerek silinmelidir. Anılan işlem gerçekleştirilirken ilgili kullanıcının bulut sistemi üzerinde silinmiş verileri geri getirme yetkisinin olmadığına dikkat edilmelidir.

2-) Kağıt Ortamında Bulunan Kişisel Veriler

Kağıt ortamında bulunan kişisel veriler karartma yöntemi kullanılarak silinmelidir. Karartma işlemi, ilgili evrak üzerindeki kişisel verilerin, mümkün olan durumlarda kesilmesi, mümkün olmayan durumlarda ise geri döndürülemeyecek ve teknolojik çözümlerle okunamayacak şekilde sabit mürekkep kullanılarak ilgili kullanıcılara görünemez hale getirilmesi şeklinde yapılır. Örneğin aşağıda Resim 2.1’de yer alan dilekçeden görüleceği üzere, kişisel verilerinin silinmesi talebiyle veri sorumlusuna başvurduğu halde sonuç alamayan bir kişinin Kurumumuza vermiş olduğu dilekçenin bir örneği paylaşılmak istendiğinde; anılan dilekçedeki kişisel verilerin korunması için bu kişisel verilerin üzeri okunamayacak şekilde çizilerek / boyanarak / silinerek bir tür karartma işlemi uygulanmıştır. Bu yöntem aslında günlük hayatta kullanmış olduğumuz en sık yöntemlerden biridir.Ancak her ne kadar basit gibi görünsede bilgi ve bilişim çağında yaşadığımız dikkate alındığında genellikle dedektif filmlerinde rastladığımız kağıdın altında bulunan kağıt üzerine kalemin baskı izinin oluşturduğu gölge aydınlatılarak ya da kalemin kağıt arkasında bıraktığı ve fulaj izinden tespit edilemeyecek şekilde bu yöntemin kullanılması gerekmektedir.

3-)Merkezi Sunucuda Yer Alan Ofis Dosyaları

Dosyanın işletim sistemindeki silme komutu ile silinmesi veya dosya ya da dosyanın bulunduğu dizin üzerinde ilgili kullanıcının erişim haklarının kaldırılması gerekir. Anılan işlem gerçekleştirilirken ilgili kullanıcının aynı zamanda sistem yöneticisi olmadığına dikkat edilmelidir.

4-) Taşınabilir Medyada Bulunan Kişisel Veriler

Flash tabanlı saklama ortamlarındaki kişisel veriler, şifreli olarak saklanmalı ve bu ortamlara uygun yazılımlar kullanılarak silinmelidir.

5-) Veri Tabanları Kişisel verilerin bulunduğu ilgili satırların veri tabanı komutları ile (DELETE vb.) silinmesi gerekir. Anılan işlem gerçekleştirilirken ilgili kullanıcının aynı zamanda veri tabanı yöneticisi olmadığına dikkat edilmelidir. Ayrıca bilgisayar üzerinden işlenen verilerin elektornik ortamda arkasında biz duman izi bıraktığı unutulmamalıdır.Bazı durumlarda delete yöntemi kullanılarak yapılan silmi işlemi o kişisel verinin tamamen ortadan kalkmasına yeterli olmayacaktır.Bu ve benzeri durumları tespit etmek ve olası mağduriyetlerin önüne geçilebilmesi veri sorumluları tarafından düzenli olarak sızma testlerinin yapılması gerekmektedir.

KİŞİSEL VERİLERİN YOK EDİLMESİ

İlgili kanun ve yönetmelik uyarınca kişisel verilerin yok edilmesi, kişisel verilerin hiç kimse tarafından hiçbir şekilde erişilemez, geri getirilemez ve tekrar kullanılamaz hale getirilmesi işlemidir. Veri sorumlusu, kişisel verilerin yok edilmesiyle ilgili gerekli her türlü teknik ve idari tedbirleri almakla yükümlüdür.

Kişisel Verilerin yok Edilmesi Yöntemleri

Yerel Sistemler

Söz konusu sistemler üzerindeki verilerin yok edilmesi için aşağıdaki yöntemlerden bir ya da birkaçı kullanılabilir.

De-manyetize Etme: Manyetik medyanın özel bir cihazdan geçirilerek gayet yüksek değerde bir manyetik alana maruz bırakılması ile üzerindeki verilerin okunamaz biçimde bozulması işlemidir.

Fiziksel Yok Etme:Optik medya ve manyetik medyanın eritilmesi, yakılması veya toz haline getirilmesi gibi fiziksel olarak yok edilmesi işlemidir. Optik veya manyetik medyayı eritmek, yakmak, toz haline getirmek ya da bir metal öğütücüden geçirmek gibi işlemlerle verilerin erişilmez kılınması sağlanır. Katı hal diskler bakımından üzerine yazma veya de-manyetize etme işlemi başarılı olmazsa, bu medyanın da fiziksel olarak yok edilmesi gerekir

Üzerine Yazma: Manyetik medya ve yeniden yazılabilir optik medya üzerine en az yedi kez 0 ve 1’lerden oluşan rastgele veriler yazarak eski verinin kurtarılmasının önüne geçilmesi işlemidir. Bu işlem özel yazılımlar kullanılarak yapılmaktadır

Çevresel Sistemler

Ağ cihazları (switch, router vb.): Söz konusu cihazların içindeki saklama ortamları sabittir. Ürünler, çoğu zaman silme komutuna sahiptir ama yok etme özelliği bulunmamaktadır. (a)’da belirtilen uygun yöntemlerin bir ya da birkaçı kullanılmak suretiyle yok edilmesi gerekir.

Flash tabanlı ortamlar: Flash tabanlı sabit disklerin ATA (SATA, PATA vb.), SCSI (SCSI Express vb.) arayüzüne sahip olanları, destekleniyorsa komutunu kullanmak, desteklenmiyorsa üreticinin önerdiği yok etme yöntemini kullanmak ya da (a)’da belirtilen uygun yöntemlerin bir ya da birkaçı kullanılmak suretiyle yok edilmesi gerekir.

Manyetik bant: Verileri esnek bant üzerindeki mikro mıknatıs parçaları yardımı ile saklayan ortamlardır. Çok güçlü manyetik ortamlara maruz bırakıp de-manyetize ederek ya da yakma, eritme gibi fiziksel yok etme yöntemleriyle yok edilmesi gerekir.

Manyetik disk gibi üniteler: Verileri esnek (plaka) ya da sabit ortamlar üzerindeki mikro mıknatıs parçaları yardımı ile saklayan ortamlardır. Çok güçlü manyetik ortamlara maruz bırakıp de-manyetize ederek ya da yakma, eritme gibi fiziksel yok etme yöntemleriyle yok edilmesi gerekir.

Mobil telefonlar (Sim kart ve sabit hafıza alanları): Taşınabilir akıllı telefonlardaki sabit hafıza alanlarında silme komutu bulunmakta, ancak çoğunda yok etme komutu bulunmamaktadır. (a)’da belirtilen uygun yöntemlerin bir ya da birkaçı kullanılmak suretiyle yok edilmesi gerekir.

Optik diskler: CD, DVD gibi veri saklama ortamlarıdır. Yakma, küçük parçalara ayırma, eritme gibi fiziksel yok etme yöntemleriyle yok edilmesi gerekir.

Veri kayıt ortamı çıkartılabilir olan yazıcı, parmak izli kapı geçiş sistemi gibi çevre birimleri: Tüm veri kayıt ortamlarının söküldüğü doğrulanarak özelliğine göre (a)’da belirtilen uygun yöntemlerin bir ya da birkaçı kullanılmak suretiyle yok edilmesi gerekir.

Veri kayıt ortamı sabit olan yazıcı, parmak izli kapı geçiş sistemi gibi çevre birimleri: Söz konusu sistemlerin çoğunda silme komutu bulunmakta, ancak yok etme komutu bulunmamaktadır. (a)’da belirtilen uygun yöntemlerin bir ya da birkaçı kullanılmak suretiyle yok edilmesi gerekir

Kağıt ve Mikrofiş Ortamları

Söz konusu ortamlardaki kişisel veriler, kalıcı ve fiziksel olarak ortam üzerine yazılı olduğundan ana ortamın yok edilmesi gerekir. Bu işlem gerçekleştirilirken ortamı kağıt imha veya kırpma makinaları ile anlaşılmaz boyutta, mümkünse yatay ve dikey olarak, geri birleştirilemeyecek şekilde küçük parçalara bölmek gerekir.

Orijinal kağıt formattan, tarama yoluyla elektronik ortama aktarılan kişisel verilerin ise bulundukları elektronik ortama göre (a)’da belirtilen uygun yöntemlerin bir ya da birkaçı kullanılmak suretiyle yok edilmesi gerekir.

Bulut Ortamı

Söz konusu sistemlerde yer alan kişisel verilerin depolanması ve kullanımı sırasında, kriptografik yöntemlerle şifrelenmesi ve kişisel veriler için mümkün olan yerlerde, özellikle hizmet alınan her bir bulut çözümü için ayrı ayrı şifreleme anahtarları kullanılması gerekmektedir. Bulut bilişim hizmet ilişkisi sona erdiğinde; kişisel verileri kullanılır hale getirmek için gerekli şifreleme anahtarlarının tüm kopyalarının yok edilmesi gerekir.

Yukarıdaki ortamlara ek olarak; arızalanan ya da bakıma gönderilen cihazlarda yer alan kişisel verilerin yok edilmesi işlemleri ise aşağıdaki şekilde gerçekleştirilir:

İlgili cihazların bakım, onarım işlemi için üretici, satıcı, servis gibi üçüncü kurumlara aktarılmadan önce içinde yer alan kişisel verilerin (a)’da belirtilen uygun yöntemlerin bir ya da birkaçı kullanılmak suretiyle yok edilmesi,

Yok etmenin mümkün ya da uygun olmadığı durumlarda, veri saklama ortamının sökülerek saklanması, arızalı diğer parçaların üretici, satıcı, servis gibi üçüncü kurumlara gönderilmesi,

Dışarıdan bakım, onarım gibi amaçlarla gelen personelin, kişisel verileri kopyalayarak kurum dışına çıkartmasının engellenmesi için gerekli önlemlerin alınması, gerekir.

KİŞİSEL VERİLERİN ANONİM HALE GETİRİLMESİ

Kişisel verilerin anonim hale getirilmesi, kişisel verilerin başka verilerle eşleştirilse dahi hiçbir surette kimliği belirli veya belirlenebilir bir gerçek kişiyle ilişkilendirilemeyecek hale getirilmesidir. Kişisel verilerin anonim hale getirilmiş olması için; kişisel verilerin, veri sorumlusu veya alıcı grupları tarafından geri döndürülmesi ve/veya verilerin başka verilerle eşleştirilmesi gibi kayıt ortamı ve ilgili faaliyet alanı açısından uygun tekniklerin kullanılması yoluyla dahi kimliği belirli veya belirlenebilir bir gerçek kişiyle ilişkilendirilemez hale getirilmesi gerekir. Veri sorumlusu, kişisel verilerin anonim hale getirilmesi için gerekli her türlü teknik ve idari tedbirleri almakla yükümlüdür. Kişisel verilerin anonim hale getirilmesi, kişisel veri saklama ve imha politikasında belirtilen esaslara uygun olarak aşağıdaki yöntemlerle gerçekleştirilir.

Kişisel Verilerin Anonim Hale Getirilmesi Yöntemleri

Anonim hale getirme eldeki kişisel verinin ait olduğu iliglisinin tespit edilemeyecek şekilde saklanması anlamına gelmektedir.Yani kişisel veri anonimleştirme yapılarak belirleyici olma özelliği ortadan kaldırılır.Bu şekilde eldeki kişisel veri artık gerçek bir kişi ile ilişkilendirilmesi mümkün değildir, kime ait olduğu tespit edilemez ve artık kişisel veriden söz edilmez.

Anonim hale getirmedeki amaç, veri ile bu verinin tanımladığı kişi arasındaki bağın kopartılmasıdır. Kişisel verinin tutulduğu veri kayıt sistemindeki kayıtlara uygulanan otomatik olan veya olmayan gruplama, maskeleme, türetme, genelleştirme, rastgele hale getirme gibi yöntemlerle yürütülen bağ koparma işlemlerinin hepsine anonim hale getirme yöntemleri adı verilir. Bu yöntemlerin uygulanması sonucunda elde edilen verilerin belirli bir kişiyi tanımlayamaz olması gerekmektedir.

Bu kapsamda kişisel verileri anonim hale getirilirken kullanılabilecek yöntemlerden bazıları şunlardır:

Değer Düzensizliği Sağlamayan Anonim Hale Getirme Yöntemleri

Değer düzensizliği sağlamayan yöntemlerde kümedeki verilerin sahip olduğu değerlerde bir değişiklik ya da ekleme, çıkartma işlemi uygulanmaz, bunun yerine kümede yer alan satır veya sütunların bütününde değişiklikler yapılır. Böylelikle verinin genelinde değişiklik yaşanırken, alanlardaki değerler orijinal hallerini korurlar.

Değişkenleri Çıkartma

Değişkenlerden birinin veya birkaçının tablodan bütünüyle silinerek çıkartılmasıyla sağlanan bir anonim hale getirme yöntemidir. Böyle bir durumda tablodaki bütün sütun tamamıyla kaldırılacaktır. Bu yöntem, değişkenin yüksek dereceli bir tanımlayıcı olması, daha uygun bir çözümün var olmaması, değişkenin kamuya ifşa edilemeyecek kadar hassas bir veri olması veya analitik amaçlara hizmet etmiyor olması gibi sebeplerle kullanılabilir.

Kayıtları Çıkartma

Bu yöntemde veri kümesinde yer alan tekillik ihtiva eden bir satırın çıkartılması ile anonimlik kuvvetlendirilir ve veri kümesine dair varsayımlar üretebilme ihtimali düşürülür. Genellikle çıkartılan kayıtlar diğer kayıtlarla ortak bir değer taşımayan ve veri kümesine dair fikri olan kişilerin kolayca tahmin yürütebileceği kayıtlardır. Örneğin anket sonuçlarının yer aldığı bir veri kümesinde, herhangi bir sektörden yalnızca tek bir kişi ankete dahil edilmiş olsun. Böyle bir durumda tüm anket sonuçlarından “sektör” değişkenini çıkartmaktansa sadece bu kişiye ait kaydı çıkartmak tercih edilebilir.

Bölgesel Gizleme

Bölgesel gizleme yönteminde amaç veri kümesini daha güvenli hale getirmek ve tahmin edilebilirlik riskini azaltmaktır. Belli bir kayda ait değerlerin yarattığı kombinasyon çok az görülebilir bir durum yaratıyorsa ve bu durum o kişinin ilgili toplulukta ayırt edilebilir hale gelmesine yüksek olasılıkla sebep olabilecekse istisnai durumu yaratan değer “bilinmiyor” olarak değiştirilir. Örneğin Tablo 3.4’te yaş, cinsiyet ve meslek ayrımına göre HIV durumu görülmektedir. Bu tabloda Yaş=3 olan kayıt bir çocuğa ait olduğundan istisnai bir durum yaratmakta ve tahmin edilebilirlik ve çocuğun ailesine dair varsayımlar yapılması riskini arttırmaktadır. 19 Yaş Cinsiyet Meslek HIV Durum

Genelleştirme

İlgili kişisel veriyi özel bir değerden daha genel bir değere çevirme işlemidir. Kümülatif raporlar üretirken ve toplam rakamlar üzerinden yürütülen operasyonlarda en çok kullanılan yöntemdir. Sonuç olarak elde edilen yeni değerler gerçek bir kişiye erişmeyi imkansız hale getiren bir gruba ait toplam değerler veya istatistikleri gösterir.

Örneğin TC Kimlik No 12345678901 olan bir kişi e-ticaret platformundan çocuk bezi aldıktan sonra aynı zamanda ıslak mendil de almış olsun. Yapılacak anonim hale getirme işleminde

genelleştirme yöntemi kullanılarak e-ticaret platformundan çocuk bezi alan kişilerin %xx’i aynı zamanda ıslak mendil de satın alıyor şeklinde bir sonuca ulaşılabilir.

Alt ve Üst Sınır Kodlama

Alt ve üst sınır kodlama yöntemi belli bir değişken için bir kategori tanımlayarak bu kategorinin yarattığı gruplama içinde kalan değerleri birleştirerek elde edilir. Genellikle belli bir değişkendeki değerlerin düşük veya yüksek olanları bir araya toplanır ve bu değerlere yeni bir tanımlama yapılarak ilerlenir. Aşağıdaki örnekte Tablo 3.6 orijinal veri kümesini, Tablo 3.7 ise seçilen değişkenlerin alt ve üst sınır kodlaması yapılarak yeniden tasarlanmış ve anonim hale getirilmiş şeklini göstermektedir.

Global Kodlama Global kodlama yöntemi alt ve üst sınır kodlamanın uygulanması mümkün olmayan, sayısal değerler içermeyen veya numerik olarak sıralanamayan değerlere sahip veri kümelerinde kullanılan bir gruplama yöntemidir. Genelde belli değerlerin öbeklenerek tahmin ve varsayımlar yürütmeyi kolaylaştırdığı hallerde kullanılır. Seçilen değerler için ortak ve yeni bir grup oluşturularak veri kümesindeki tüm kayıtlar bu yeni tanım ile değiştirilir

Örnekleme

Örnekleme yönteminde bütün veri kümesi yerine, kümeden alınan bir alt küme açıklanır veya paylaşılır. Böylelikle bütün veri kümesinin içinde yer aldığı bilinen bir kişinin açıklanan ya da paylaşılan örnek alt küme içinde yer alıp almadığı bilinmediği için kişilere dair isabetli tahmin üretme riski düşürülmüş olur. Örnekleme yapılacak alt kümenin belirlenmesinde basit istatistik metotları kullanılır

Örneğin; İstanbul ilinde yaşayan kadınların demografik bilgileri, meslekleri ve sağlık durumlarına dair bir veri kümesinin anonim hale getirilerek açıklanması ya da paylaşılması halinde İstanbul’da yaşadığı bilinen bir kadına dair ilgili veri kümesinde taramalar yapmak ve tahmin yürütmek anlamlı olabilir.

Ancak ilgili veri kümesinde yalnızca nüfusa kayıtlı olduğu il İstanbul olan kadınların kayıtları bırakılır, nüfus kaydı diğer illerde olanlar veri kümesinden çıkartılarak anonimleştirme uygulanır ve veri açıklanır ya da paylaşılırsa, veriye erişen kişi, İstanbul’da yaşadığını bildiği bir kadının nüfus kaydının İstanbul’da olup olmadığını tahmin edemeyeceğinden tanıdığı bu kişiye ait bilgilerin elindeki verinin içerisinde yer alıp almadığına dair güvenilir bir tahmin yürütemeyecektir.

Değer Düzensizliği Sağlamayan Anonim Hale Getirme Yöntemlerine İlişkin Örnek Anonimleştirmeler

Değer Düzensizliği Sağlayan Anonim Hale Getirme Yöntemleri

Değer düzensizliği sağlayan yöntemlerle yukarıda bahsedilen yöntemlerden farklı olarak; mevcut değerler değiştirilerek veri kümesinin değerlerinde bozulma yaratılır. Bu durumda kayıtların taşıdığı değerler değişmekte olduğundan veri kümesinden elde edilmesi planlanan faydanın doğru hesaplanması gerekmektedir. Veri kümesindeki değerler değişiyor olsa bile toplam istatistiklerin bozulmaması sağlanarak hala veriden fayda sağlanmaya devam edilebilir.

Mikro Birleştirme

Bu yöntem ile veri kümesindeki bütün kayıtlar öncelikle anlamlı bir sıraya göre dizilip sonrasında bütün küme belirli bir sayıda alt kümelere ayrılır. Daha sonra her alt kümenin belirlenen değişkene ait değerinin ortalaması alınarak alt kümenin o değişkenine ait değeri ortalama değer ile değiştirilir. Böylece o değişkenin tüm veri kümesi için geçerli olan ortalama değeri de değişmeyecektir.

Veri Değiş Tokuşu

Veri değiş tokuşu yöntemi, kayıtlar içinden seçilen çiflerin arasındaki bir değişken alt kümeye ait değerlerin değiş tokuş edilmesiyle elde edilen kayıt değişiklikleridir. Bu yöntem temel olarak kategorize edilebilen değişkenler için kullanılmaktadır ve ana fikir değişkenlerin değerlerini bireylere ait kayıtlar arasında değiştirerek veri tabanının dönüştürülmesidir.

Gürültü Ekleme

Bu yöntem ile, seçilen bir değişkende belirlenen ölçüde bozulmalar sağlamak için ekleme ve çıkartmalar yapılır. Bu yöntem çoğunlukla sayısal değer içeren veri kümelerinde uygulanır. Bozulma her değerde eşit ölçüde uygulanır

Anonim Hale Getirmeyi Kuvvetlendirici İstatistiksel Yöntemler

Anonim hale getirilmiş veri kümelerinde kayıtlardaki bazı değerlerin tekil senaryolarla bir araya gelmesi sonucunda, kayıtlardaki kişilerin kimliklerinin tespit edilmesi veya kişisel verilerine dair varsayımların türetilebilmesi ihtimali ortaya çıkabilmektedir.

Bu sebeple anonim hale getirilmiş veri kümelerinde çeşitli istatistiksel yöntemler kullanılarak veri kümesi içindeki kayıtların tekilliğini minimuma indirerek anonimlik güçlendirilebilmektedir. Bu yöntemlerdeki temel amaç, anonimliğin bozulması riskini en aza indirirken, veri kümesinden sağlanacak faydayı da belli bir seviyede tutabilmektir.

K-Anonimlik

Anonim hale getirilmiş veri kümelerinde, dolaylı tanımlayıcıların doğru kombinasyonlarla bir araya gelmesi halinde kayıtlardaki kişilerin kimliklerinin saptanabilir olması veya belirli bir kişiye dair bilgilerin rahatlıkla tahmin edilebilir duruma gelmesi anonim hale getirme süreçlerine dair olan güveni sarsmıştır. Buna istinaden çeşitli istatistiksel yöntemlerle anonim hale getirilmiş veri kümelerinin daha güvenilir duruma getirilmesi gerekmiştir.

K-anonimlik, bir veri kümesindeki belirli alanlarla, birden fazla kişinin tanımlanmasını sağlayarak, belli kombinasyonlarda tekil özellikler gösteren kişilere özgü bilgilerin açığa çıkmasını engellemek için geliştirilmiştir. Bir veri kümesindeki değişkenlerden bazılarının bir araya getirilmesiyle oluşturulan kombinasyonlara ait birden fazla kayıt bulunması halinde, bu kombinasyona denk gelen kişilerin kimliklerinin saptanabilmesi olasılığı azalmaktadır.

L-Çeşitlilik

K=4 anonimliğin eksikleri üzerinden yürütülen çalışmalar ile oluşan L-çeşitlilik yöntemi aynı değişken kombinasyonlarına denk gelen hassas değişkenlerin oluşturduğu çeşitliliği dikkate almaktadır. Tablo 3.18’de, bir hastanede yatmakta olan kişilere ait hastalık bilgisi verilirken bu kişilerin ad soyad veya kimlik numarası verilmeyerek K-anonimlik uygulanmış olmakla birlikte posta kodu, yaş ve etnik köken bilgisi paylaşılmış olduğundan tespit edilebilme ihtimali bulunmaktadır.

T-Yakınlık

L-çeşitlilik yöntemi kişisel verilerde çeşitlilik sağlıyor olmasına rağmen, söz konusu yöntem kişisel verilerin içeriğiyle ve hassasiyet derecesiyle ilgilenmediği için yeterli korumayı sağlayamadığı durumlar oluşmaktadır.

Bu haliyle kişisel verilerin, değerlerin kendi içlerinde birbirlerine yakınlık derecelerinin hesaplanması ve veri kümesinin bu yakınlık derecelerine göre alt sınıfara ayrılarak anonim hale getirilmesi sürecine T-yakınlık yöntemi denilmektedir.

ANONİM HALE GETİRME YÖNTEMİ NASIL SEÇİLMELİDİR

Veri sorumluları açıklanan yöntemlerden hangilerinin uygulanacağına ellerindeki verilere bakarak karar verirler. Yine bu hususun politikalarda belirlenmesi en sağlıklı olanıdır. Anonim hale getirme yöntemleri uygulanırken sahip olunan veri kümesine dair aşağıdaki özelliklerin de veri sorumluları tarafından dikkate alınması kurul tarafından tavsiye edilmektedir:

● Verinin niteliği,

● Verinin büyüklüğü,

● Verinin fiziki ortamlarda bulunma yapısı,

● Verinin çeşitliliği,

● Veriden sağlanmak istenen fayda / işleme amacı,

● Verinin işlenme sıklığı,

● Verinin aktarılacağı tarafın güvenilirliği,

● Verinin anonim hale getirilmesi için harcanacak çabanın anlamlı olması,

● Verinin anonimliğinin bozulması halinde ortaya çıkabilecek zararın büyüklüğü, etki alanı,

● Verinin dağıtıklık/merkezilik oranı,

● Kullanıcıların ilgili veriye erişim yetki kontrolü,

● Anonimliği bozacak bir saldırı kurgulanması ve hayata geçirilmesi için harcayacağı çabanın anlamlı olması ihtimali.

Bir veriyi anonim hale getirdiğini düşünen veri sorumlusu, kişisel veriyi aktardığı diğer kurum ve kuruluşların bünyesinde olduğu bilinen ya da kamuya açık bilgilerin kullanılması ile söz konusu verinin yeniden bir kişiyi tanımlar nitelikte olup olmadığını, yapacağı sözleşmelerle ve risk analizleriyle kontrol etmek sorumluluğundadır.

Bir kişisel verinin silinmesi ya da yok edilmesi yerine anonim hale getirilmesine karar verilebilmesi için aşağıdaki şartların yerine getirilmesi gereklidir. Bu şartların yerine getirilmiş olmasını veri sorumluları sağlamalıdır:

● Anonim hale getirilmiş veri kümesinin bir başka veri kümesiyle birleştirilerek anonimliğin bozulamaması,

● Bir ya da birden fazla değerin bir kaydı tekil hale getirebilecek şekilde anlamlı bir bütün oluşturamaması,

● Anonim hale getirilmiş veri kümesindeki değerlerin birleşip bir varsayım veya sonuç üretebilir hale gelmemesi.

Bu riskler sebebiyle veri sorumlularının, anonim hale getirdikleri veri kümeleri üzerinde bu maddede sıralanan özellikler değiştikçe kontroller yapmaları ve anonimliğin korunduğundan emin olmaları gerekmektedir.

Anonim Hale Getirilmiş Verilerin Tersine İşlem İle Anonimleştirmenin Bozulmasına Dair Riskler

Anonim hale getirme işlemi, kişisel verilere uygulanan ve veri kümesinin ayırt edici ve kimliği belirleyici özelliklerini yok etme işlemi olduğundan bu işlemlerin çeşitli müdahalelerle tersine döndürülmesi ve anonim hale getirilmiş verinin yeniden kimliği tespit edici ve gerçek kişileri ayırt edici hale dönüşmesi riski bulunmaktadır. Bu durum anonimliğin bozulması olarak ifade edilir.

Anonim hale getirme işlemleri yalnızca manuel işlemlerle veya otomatik geliştirilmiş işlemlerle ya da her iki işlem tipinin birleşiminden oluşan melez işlemlerle sağlanabilir. Ancak önemli olan anonim hale getirilmiş verilerin paylaşıldıktan veya açıklandıktan sonra veriye erişebilen veya sahip olan yeni kullanıcılar tarafından anonimliğin bozulmasını engelleyecek önlemlerin alınmış olmasıdır.

Anonimliğin bozulmasına dair bilinçli olarak yürütülen işlemlere “anonimliğin bozulmasına yönelik saldırılar” denilmektedir. Bu saldırılar farklı profildeki kullanıcılar tarafından farklı motivasyonlarla gerçekleşebilmektedir

Saldırıların motivasyonlarını aşağıdaki başlıklarda toplayabiliriz

● Anonimliğin derecesini ve güvenilirliğini test etmek amacıyla yapılan saldırılar,

● Kurumları, şirketleri, organizasyonları, belirli bir kişiyi veya topluluğu zor durumda bırakmaya ve itibar riski yaratmaya yönelik saldırılar,

● Anonimliğin bozulması sonucu ortaya çıkacak kişisel verilerden ve elde edilebilecek değerlerden maddi veya manevi fayda sağlama amacıyla yapılan saldırılar.

Yukarıda sıralanan senaryoların farklılığına bağlı olarak saldırıları yürüten kullanıcıların profilleri ve erişim yetkileri de değişkenlik göstermektedir. Bu kişiler aşağıda listelenen örneklerdeki profillere sahip olabilirler:

● Kamuya açılmış veriye erişimi olan genel bir kullanıcı,

● Yazılım, istatistik, veri madenciliği konularında uzmanlaşmış bir profesyonel, akademisyen veya araştırmacı,

● Kuruluş, şirket, organizasyon içinde çalışan veya sistemlere erişim hakkı olan bir kullanıcı, ● Anonim hale getirilmiş veriyi kullanarak çalışan ancak diğer bazı verilere veya sistemlere erişimi olan kullanıcı,

● Açıklanmış /paylaşılmış veri kümesinde yer aldığını bildiği bir kişinin yakını, aile üyesi veya arkadaşı

Saldırıların sonucunda başarılı olunmuş ve anonimlik bozulmuşsa ortaya çıkan kişisel veriye dair üç farklı senaryo oluşmaktadır. Kurul tarafından belirlenen bu senaryolar;

● Gerçek kişinin kimliğinin tamamen ortaya çıkmış olması,

● Gerçek kişiye ait belli bir bilginin ortaya çıkmış olması,

● Bir kişiye dair varsayımsal bir bilginin ortaya çıkmış olması, olarak belirtilmiştir.

Kişinin kimliğinin tamamen ortaya çıkmış olması durumu, çoğunlukla saldırganın elindeki anonim hale getirilmiş veriyi elde ettiği veya erişiminin olduğu bir başka veri kümesiyle birleştirmesinden veya doğrudan tanımlayıcılar yerine kullanılan kod veya takma isimlerin kodlamalarının bozulmasından kaynaklanabilir. Böyle bir durumda gerçek kişinin doğrudan tanımlayıcılarına ulaşılır ve kimlik tamamen saptanabilir hale gelir.

Bazı hallerde kimlik tamamen tespit edilebilir hale gelmese de bir kişinin ilgili anonim hale getirilmiş veri kümesi içinde yer aldığını bilen bir kullanıcı anonim hale getirilmiş veri kümesinin dar bir tanımlama yapıyor olmasından ötürü o kişiye ait bir özelliğini ortaya çıkartabilir. Örneğin, bir hastanenin 20 yaşındaki tüm kadın hastalarına dair tek bir teşhis ve tedavi bilgisi paylaşıyor olması halinde, tanıdığı 20 yaşındaki kadının o hastanede tedavi edildiğini bilen bir kişi, tanıdığı kişinin hastalığını öğrenmiş olmaktadır. Bu halleri engelleyebilmek için hastanenin sadece 20 yaşındaki kadın hastalar yerine yaş aralığını ve cinsiyeti genişleterek ve teşhis ve tedavi bilgilerinin çeşitlenmesini sağlayacak önlemler alması ve tekil olarak belli bir kişinin ayırt edilebilme ihtimalini düşürmesi gerekmektedir.

Buna benzer şekilde, özellikle belli bir sınıf, grup veya topluluğa dair çok kesin ve çeşitliliği az olan tekil bilgilerin açıklanıyor veya paylaşılıyor olması halinde o gruba, sınıfa veya topluluğa mensup olduğu bilinen kişilerle ilgili varsayımsal sonuçlar çıkartılmasına mahal verilecektir. Örneğin; belli bir coğrafi bölgede yaşayan bireyler için bir kamu organının tek bir hastalığa dair yüksek oranlar paylaşmış olması o coğrafyada seyahat etmiş tüm insanlara dair varsayımlar yürütülmesini sağlayacaktır.

Bu kapsamda, anonim hale getirilmiş kişisel verilerin çeşitli müdahalelerle tersine döndürülmesi ve anonim hale getirilmiş verinin yeniden kimliği tespit edici ve gerçek kişileri ayırt edici hale dönüşmesi riski olup olmadığı araştırılarak ona göre işlem tesis edilmelidir.

KİŞİSEL VERİLERİ RESEN SİLME, YOK ETME VEYA ANONİM HALE GETİRME SÜRELERİ

Kişisel veri saklama ve imha politikası hazırlamış olan veri sorumlusu, kişisel verileri silme, yok etme veya anonim hale getirme yükümlülüğünün ortaya çıktığı tarihi takip eden ilk periyodik imha işleminde, kişisel verileri siler, yok eder veya anonim hale getirir.

Periyodik imhanın gerçekleştirileceği zaman aralığı, veri sorumlusu tarafından kişisel veri saklama ve imha politikasında belirlenir. Bu süre her halde altı ayı geçemez.

Kişisel veri saklama ve imha politikası hazırlama yükümlülüğü olmayan veri sorumlusu, kişisel verileri silme, yok etme veya anonim hale getirme yükümlülüğünün ortaya çıktığı tarihi takip eden üç ay içinde, kişisel verileri siler, yok eder veya anonim hale getirir.

Kurul, telafisi güç veya imkansız zararların doğması ve açıkça hukuka aykırılık olması halinde, bu maddede belirlenen süreleri kısaltabilir.

KİŞİSEL VERİLERİN İLGİLİ KİŞİNİN TALEP ETMESİ DURUMUNDA SİLME, YOK ETME VEYA ANONİM HALE GETİRME SÜRELERİ

İlgili kişi, Kanunun 13 üncü maddesine istinaden veri sorumlusuna başvurarak kendisine ait kişisel verilerin silinmesini veya yok edilmesini talep ettiğinde. Kişisel verileri işleme şartlarının tamamı ortadan kalkmışsa; veri sorumlusu talebe konu kişisel verileri siler, yok eder veya anonim hale getirir. Veri sorumlusu, ilgili kişinin talebini en geç otuz gün içinde sonuçlandırır ve ilgili kişiye bilgi verir.VKişisel verileri işleme şartlarının tamamı ortadan kalkmış ve talebe konu olan kişisel veriler üçüncü kişilere aktarılmışsa veri sorumlusu bu durumu üçüncü kişiye bildirir; üçüncü kişi nezdinde bu Yönetmelik kapsamında gerekli işlemlerin yapılmasını temin eder. Kişisel verileri işleme şartlarının tamamı ortadan kalkmamışsa, bu talep veri sorumlusunca Kanunun 13 üncü maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca gerekçesi açıklanarak reddedilebilir ve ret cevabı ilgili kişiye en geç otuz gün içinde yazılı olarak ya da elektronik ortamda bildirilir.